Fabryka Wyrobów Lnianych – Żyrardów

W pierwszej połowie XIX wieku powstała spółka „Karol Scholtz i Współka” z zamiarem rozwoju przemysłu tkackiego za pomocą maszyn wynalezionych przez Filipa de Girarda, który został kierownikiem technicznym w nowej fabryce i już w 1833 roku ruszyła produkcja wyrobów lnianych. Początkowy sukces został przyćmiony rosnącymi kosztami utrzymania i długami właścicieli, co powodowało zmiany w spółce i w efekcie ponad 20 lat od rozpoczęcia działalności zakłady zmieniły właścicieli. W 1857 roku fabrykę kupili Karol Hielle i Karol Dittrich, którzy byli także właścicielami wspominanych na tym blogu już: cegielni w Radziejowicach i młyna w Korytowie. Jeszcze przed pierwszą wojną światową zatrudniali około 9000 osób a fabryka była jedną z największych w Europie. Produkowano m.in. pościel, bieliznę, serwetki, ubrania oraz wyroby pończosznicze, które sprzedawały się równie dobrze w Polsce co i za wschodnią granicą zyskując uznanie na wielu targach i otrzymując tytuł „Dostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mości” od Rosji. Pomimo dobrych wyników fabryki jej pracownicy nie cieszyli się zbyt wysokim wynagrodzeniem i dobrymi warunkami pracy. Doprowadziło to do wielu protestów, z których najbardziej znany jest Strajk Szpularek,. Miał miejsce w dniach 23-28 kwietnia 1883 roku i jest to pierwszy masowy strajk w Polsce zapoczątkowany przez kobiety. Do dzisiaj to wydarzenie jest upamiętniane w Żyrardowie poprzez coroczną rekonstrukcję Strajku Szpularek. Pod koniec XIX wieku potomkowie Hiellego i Dittricha przekształcili przedsiębiorstwo w Towarzystwo Akcyjne Zakładów Żyrardowskich Hielle i Dittrich, Firma stała się monopolistą, co pozwoliło na kolejne rozbudowy i unowocześnianie sprzętu. Wraz z fabryką zaczęło się bujnie rozwijać miasto – powstawały nowe osiedla robotnicze, kościoły, domy kultury i inne obiekty użyteczności publicznej. Czas wojen był trudny dla Zakładów Lniarskich ze względu na zniszczenia budynków, maszyn, a także kolejną zmianę właściciela, który chciał celowo doprowadzić zakłady do ruiny. Zmniejszano produkcję i terroryzowano pracowników, co prowadziło do kolejnych strajków. W międzyczasie doszło do morderstwa dyrektora naczelnego zakładów, a sprawa upadającej fabryki zaczęła nabierać na sile, znajdując swój finał w sądzie. Ostatecznie w 1936 roku fabrykę przejął zarząd Państwowego Banku Rolnego. Podczas II wojny światowej produkowano wyroby wyłącznie na potrzeby okupanta, jednak pracownicy stawiali opór. Rozwinęło się podziemie konspiracyjne, organizowano akcje sabotażowe. 16 stycznia 1945 roku na tereny Żyrardowa wkroczyła Armia Radziecka, która oswobodziła miasto, powstrzymując Niemców od zdetonowania ładunków umieszczonych na terenie zakładów i zmuszając ich do wycofania się. Produkcję wznowiono jeszcze w tym samym roku, a dwa lata później zmieniono nazwę na Państwowe Zakłady Włókiennicze nr 1 w Żyrardowie, a później podzielono je na wyspecjalizowane sektory takie jak: Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego im. Rewolucji 1905 roku „Żyrardów”, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Pończoszniczego „Stella”, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Poldres” oraz Żyrardowskie Zakłady Tkanin Technicznych im. Kasprzaka. Zmieniająca się szybko na przestrzeni lat polityka państwa prowadziła do kolejnych strajków. Nowe reformy i trudności z nich wynikające ostatecznie doprowadziły w 1989 roku poszczególne oddziały do ogłoszenia upadłości.

Dzisiaj znaczna część budynków jest opuszczona, część została zaadaptowana na inne cele – m.in. Muzeum Lniarstwa.

Szczegóły dot. zwiedzania oraz więcej informacji na temat Zakładów znajduje się na stronie Muzeum.



Translate »